เครื่องกระตุ้นหัวใจ (Defibrillator) คืออะไร มีกี่แบบ — คู่มือครบทุกประเภท

Defibrillator คืออะไร — หลักการทำงาน

Defibrillator (ดี-ฟิบ-ริล-เล-เตอร์) หรือ เครื่องกระตุ้นหัวใจด้วยไฟฟ้า คืออุปกรณ์ทางการแพทย์ที่ส่งกระแสไฟฟ้าเข้าสู่หัวใจเพื่อแก้ไขจังหวะการเต้นที่ผิดปกติ

ภาษาไทย-อังกฤษที่ควรรู้: - เครื่องกระตุ้นหัวใจ / เครื่องกระตุกหัวใจ = Defibrillator - เครื่อง AED = Automated External Defibrillator - การช็อกไฟฟ้าหัวใจ = Defibrillation

หลักการทำงาน: เมื่อหัวใจเกิดภาวะ Ventricular Fibrillation (VF) หัวใจจะสั่นพลิ้วอย่างไร้ระเบียบ ไม่สูบฉีดเลือด เครื่อง defibrillator จะส่งกระแสไฟฟ้าผ่านหน้าอก ทำให้เซลล์กล้ามเนื้อหัวใจทั้งหมดหยุดทำงานชั่วขณะพร้อมกัน (depolarization) เมื่อหัวใจ "รีเซ็ต" แล้ว ระบบไฟฟ้าธรรมชาติของหัวใจจะเริ่มต้นสัญญาณใหม่ กลับมาเต้นเป็นจังหวะปกติ

เทคโนโลยีคลื่นไฟฟ้า: - Monophasic — ส่งกระแสทิศทางเดียว ต้องใช้พลังงานสูง (360 จูล) เป็นเทคโนโลยีเก่า - Biphasic — ส่งกระแสสองทิศทาง ใช้พลังงานต่ำกว่า (120-200 จูล) มีประสิทธิภาพสูงกว่า ลดความเสียหายต่อกล้ามเนื้อหัวใจ เป็นมาตรฐานปัจจุบัน - Biphasic Truncated Exponential — คลื่นแบบ biphasic ที่ตัดกระแสเมื่อครบเวลา ใช้ใน AED สมัยใหม่ (Amoul i-Series ใช้เทคโนโลยีนี้ พลังงานสูงสุด 360 จูล)

เครื่องกระตุ้นหัวใจมีกี่แบบ — 5 ประเภทหลัก

เครื่องกระตุ้นหัวใจ (Defibrillator) มี 5 ประเภทหลัก แต่ละชนิดออกแบบมาสำหรับสถานการณ์และผู้ใช้ที่ต่างกัน:

| ประเภท | ชื่อเต็ม | ผู้ใช้ | สถานที่ | |--------|---------|-------|---------| | AED | Automated External Defibrillator | คนทั่วไป | สถานที่สาธารณะ | | Manual | Manual External Defibrillator | แพทย์/พยาบาล | โรงพยาบาล | | ALS | Advanced Life Support Defibrillator | พยาบาลฉุกเฉิน/Paramedic | รถพยาบาล | | ICD | Implantable Cardioverter-Defibrillator | ผู้ป่วยความเสี่ยงสูง | ฝังในร่างกาย | | WCD | Wearable Cardioverter-Defibrillator | ผู้ป่วยรอผ่าตัด | สวมใส่เป็นเสื้อกั๊ก |

ข้อสำคัญ: เครื่องกระตุ้นหัวใจ (Defibrillator) ≠ เครื่องกระตุ้นหัวใจถาวร (Pacemaker) - Defibrillator ส่งกระแสไฟฟ้าแรงสูงเพื่อ "รีเซ็ต" จังหวะหัวใจที่ผิดปกติรุนแรง (VF/VT) - Pacemaker ส่งกระแสไฟฟ้าอ่อนๆ ต่อเนื่อง เพื่อกำหนดจังหวะหัวใจที่เต้นช้าหรือไม่สม่ำเสมอ - ICD รุ่นใหม่ทำหน้าที่ทั้ง defibrillator และ pacemaker ในเครื่องเดียว

รายละเอียดแต่ละประเภทอยู่ในหัวข้อถัดไป

ประเภทที่ 1 — AED เครื่องกระตุ้นหัวใจอัตโนมัติ

AED (Automated External Defibrillator) หรือ เครื่องกระตุ้นหัวใจไฟฟ้าอัตโนมัติ คือประเภทที่พบมากที่สุดนอกโรงพยาบาล ออกแบบมาให้คนทั่วไปที่ไม่มีพื้นฐานทางการแพทย์ใช้ได้

จุดเด่น: - วิเคราะห์จังหวะหัวใจอัตโนมัติ — ไม่ต้องอ่าน ECG เอง - มีเสียงแนะนำทุกขั้นตอน (ภาษาไทย/อังกฤษ) - จะไม่ช็อกหัวใจที่เต้นปกติ — ปลอดภัยสำหรับคนทั่วไป - น้ำหนักเบา พกพาได้ (1-3 กก.)

แบ่งเป็น 2 ชนิด: - กึ่งอัตโนมัติ (Semi-Automatic): เครื่องวิเคราะห์เอง แต่ผู้ใช้ต้องกดปุ่มช็อก เหมาะกับสถานที่ที่มีบุคลากรผ่านอบรม - อัตโนมัติเต็มรูปแบบ (Fully Automatic): เครื่องวิเคราะห์และช็อกเอง ไม่ต้องกดปุ่ม เหมาะกับที่สาธารณะ

ติดตั้งที่ไหน: สนามบิน ห้างสรรพสินค้า สถานีรถไฟ สนามกีฬา โรงเรียน สำนักงาน คอนโดมิเนียม โรงแรม โรงงาน ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 69 อาคารสูง (23ม.+) และอาคารขนาดใหญ่พิเศษ (10,000 ตร.ม.+) ต้องจัดให้มีจุดติดตั้ง AED

สเปคมาตรฐาน กพฉ.: - พลังงาน: 50 จูล (เด็ก), ≥120 จูล (ผู้ใหญ่) - วิเคราะห์และช็อกภายใน 10 วินาที - เสียงภาษาไทยและอังกฤษ

AED ที่จำหน่ายในไทย: Amoul i-Series, Philips FRx, ZOLL AED 3, ZOLL AED Plus, Mindray C1A/C2, Yuwell HeartSave Y8, Heart Guardian

อ่านเปรียบเทียบ AED แต่ละยี่ห้อ: เปรียบเทียบเครื่อง AED 5 แบรนด์

ประเภทที่ 2-3 — Manual และ ALS Defibrillator

Manual External Defibrillator — เครื่องกระตุ้นหัวใจแบบ Manual

ใช้ในโรงพยาบาลโดยแพทย์และพยาบาลที่ผ่านการฝึกอบรม ต่างจาก AED ตรงที่ผู้ใช้ต้อง: - อ่านและตีความคลื่น ECG เอง - เลือกระดับพลังงานเอง (ไม่อัตโนมัติ) - ตัดสินใจว่าจะช็อกหรือไม่ ช็อกเมื่อไร

จุดเด่น: - ให้ความยืดหยุ่นสูง — แพทย์ปรับพลังงานตามสถานการณ์ - มีจอ ECG แสดงคลื่นไฟฟ้าหัวใจแบบ real-time - เหมาะกับทารกแรกเกิด — แพทย์ปรับพลังงานต่ำมากได้ - มักรวมฟังก์ชัน pacing (กระตุ้นจังหวะหัวใจ) ด้วย

ALS Defibrillator — เครื่องกระตุ้นหัวใจสำหรับรถพยาบาล

ALS (Advanced Life Support) Defibrillator เป็นเครื่องขนาดใหญ่ที่ใช้ในรถพยาบาลโดย Paramedic/EMT

จุดเด่น: - ทนทาน ออกแบบสำหรับใช้งานในสภาพแวดล้อมที่ท้าทาย (รถเคลื่อนที่ สภาพอากาศ) - ตรวจวัดสัญญาณชีพหลายอย่างพร้อมกัน (ECG, SpO2, ความดัน) - มีทั้งโหมด Manual และ AED ในเครื่องเดียว - บันทึกข้อมูลผู้ป่วยระหว่างขนส่ง

ทั้ง Manual และ ALS ไม่ได้ออกแบบมาสำหรับประชาชนทั่วไป — ต้องผ่านการฝึกอบรมเฉพาะทาง

ประเภทที่ 4 — ICD เครื่องกระตุ้นหัวใจแบบฝังถาวร

ICD (Implantable Cardioverter-Defibrillator) คือเครื่องกระตุ้นหัวใจที่ฝังในร่างกายผู้ป่วยอย่างถาวร ทำหน้าที่ตรวจจับจังหวะหัวใจที่ผิดปกติและช็อกอัตโนมัติ ตลอด 24 ชั่วโมง

วิธีทำงาน: - ศัลยแพทย์ฝัง ICD ไว้ใต้กระดูกไหปลาร้า - สายไฟเล็กๆ (leads) เชื่อมต่อจากเครื่องไปยังหัวใจ - เครื่องตรวจจับจังหวะหัวใจตลอดเวลา - ถ้าตรวจพบ VF หรือ VT → ส่งกระแสไฟฟ้าช็อกอัตโนมัติ - ICD รุ่นใหม่ทำหน้าที่เป็น pacemaker ด้วย

ใครที่ต้องใส่ ICD: - ผู้ป่วยที่เคยมีหัวใจหยุดเต้นและรอดชีวิต (secondary prevention) - ผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงสูงต่อ SCA เช่น cardiomyopathy, Long QT Syndrome (primary prevention) - ผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวขั้นรุนแรง

อายุการใช้งาน: - แบตเตอรี่ ICD มีอายุประมาณ 5-10 ปี ต้องผ่าตัดเปลี่ยนเมื่อหมด - ค่าใช้จ่ายสูง — เครื่อง ICD มีราคาหลายแสนบาท (สิทธิ์ประกันสังคมและบัตรทองอาจครอบคลุม)

ICD ≠ AED: ICD ฝังในตัวผู้ป่วยเฉพาะราย ส่วน AED คืออุปกรณ์ภายนอกสำหรับใช้กับทุกคนที่หัวใจหยุดเต้น ทั้งสองใช้หลักการเดียวกัน (ช็อกไฟฟ้ารีเซ็ตจังหวะหัวใจ) แต่ออกแบบมาสำหรับสถานการณ์ที่ต่างกัน

ประเภทที่ 5 — WCD เครื่องกระตุ้นหัวใจแบบสวมใส่

WCD (Wearable Cardioverter-Defibrillator) คือเครื่องกระตุ้นหัวใจแบบสวมใส่ภายนอก มีลักษณะเป็นเสื้อกั๊กหรือสายรัดที่ผู้ป่วยสวมใต้เสื้อผ้า

วิธีทำงาน: - เซ็นเซอร์ตรวจจับจังหวะหัวใจต่อเนื่อง - ถ้าตรวจพบ ventricular arrhythmia → แจ้งเตือนผู้ป่วยก่อน - ถ้าผู้ป่วยไม่ตอบสนอง (หมดสติ) → ช็อกอัตโนมัติ - ถ้าผู้ป่วยตอบสนอง (ยังมีสติ) → สามารถกดยกเลิกได้ (ป้องกัน false alarm)

ใครที่ใช้ WCD: - ผู้ป่วยที่รอการผ่าตัดฝัง ICD - ผู้ป่วยที่ถอด ICD ออกเพื่อรักษาการติดเชื้อ - ผู้ป่วยหลังหัวใจวายที่ยังประเมินความเสี่ยงอยู่ - ผู้ป่วยที่รอการปลูกถ่ายหัวใจ

จุดเด่น: - ไม่ต้องผ่าตัด — ใส่/ถอดได้ - เป็นโซลูชันชั่วคราว ขณะรอวิธีรักษาถาวร - อัตราการรอดชีวิตสูงกว่า 90% เมื่อเกิด arrhythmia - ผู้ป่วยใช้ชีวิตประจำวันได้ปกติ

WCD ในประเทศไทย: WCD ยังไม่แพร่หลายในไทยเท่ากับ AED หรือ ICD แต่โรงพยาบาลศูนย์หัวใจบางแห่งเริ่มใช้ สำหรับประชาชนทั่วไป AED คือเครื่องกระตุ้นหัวใจที่เกี่ยวข้องมากที่สุด

เปรียบเทียบเครื่องกระตุ้นหัวใจ 5 ประเภท

| เกณฑ์ | AED | Manual | ALS | ICD | WCD | |-------|-----|--------|-----|-----|-----| | ผู้ใช้ | คนทั่วไป | แพทย์/พยาบาล | Paramedic | ผ่าตัดฝัง | ผู้ป่วยสวมเอง | | ตำแหน่ง | ภายนอก (แปะหน้าอก) | ภายนอก (แปะหน้าอก) | ภายนอก (แปะหน้าอก) | ภายใน (ฝังใต้ผิวหนัง) | ภายนอก (สวมเสื้อกั๊ก) | | การวิเคราะห์ | อัตโนมัติ | ผู้ใช้อ่าน ECG | ทั้งสองโหมด | อัตโนมัติ | อัตโนมัติ | | ต้องอบรม | ไม่จำเป็น | จำเป็น | จำเป็น | ไม่ต้อง (อัตโนมัติ) | อบรมเบื้องต้น | | ใช้ซ้ำ | ได้ (เปลี่ยนแผ่น) | ได้ | ได้ | ได้ (แบตหมดเปลี่ยน) | ได้ | | ความถาวร | ชั่วคราว (ฉุกเฉิน) | ชั่วคราว (ฉุกเฉิน) | ชั่วคราว (ฉุกเฉิน) | ถาวร | ชั่วคราว (สัปดาห์-เดือน) |

สำหรับองค์กรและสถานที่สาธารณะ: AED คือตัวเลือกเดียวที่เหมาะสม เพราะเป็นชนิดเดียวที่ออกแบบมาให้คนทั่วไปใช้ได้โดยไม่ต้องผ่านการฝึกอบรมทางการแพทย์

อ่านเพิ่มเติม: เครื่อง AED คืออะไร — คู่มือฉบับสมบูรณ์ | กฎหมาย AED ประเทศไทย | วิธีทำ CPR + AED

คำถามที่พบบ่อย